EUSKADI, HOTSAK ETA ESENTZIAK. Euskadiko Orkestraren bigarren kontzertua Venezian

Ostiral gauean La Biennale di Venezia-ko Teatro alle Tese antzokian bildutako entzulegoak Euskadiren, bere hotsen eta esentzien inguruko irudipen ezberdinak eraman zituen. Jaialdi handi honetan gure bigarren kontzertuaren atarikoan entzundako basoen hotsak, Mikel Chamizok jasotakoak, egitarauan bildutako konpositoreek Euskadi irudikatzeko erabilitako askotariko interpretazio, irudipen eta agerpenen hitzaurrea izan zen. Tesela proiektuaz ari gara, Euskadiko Orkestrak bere 30. urteurrena ospatzeko BBVA Fundazioaren lankidetza esklusiboarekin burututako konposizio-egitasmoaz, alegia. Bertan Euskadi, gure herriaz mintzo zaizkigun nazioarteko zortzi konpositoreren begirada labur, aske eta berezia jasotzen da. Eta emaitza adierazpen bakan eta ez-ohikoak dira, esaterako egun La Biennaleko Musika Atalaren zuzendari eta Orkestrak musika garaikideko jailadi honen 58. aldian izatearen arduradun Ivan Fedeleren "Txalaparta" obran txalaparta eta orkestra sinfonikoa bat eginik agertzea, Oreka TX eta Orkestraren eskutik.

• Joan Birako argazki bildumara.

Tesela dira Mario Lavistaren "Tres cantos a Edurne", Michael Finnissyren "Zortziko", Ivan Fedeleren "Txalaparta-Folkdance II", Gérard Pessonen "Ravel à son âme", James Dillonen "White Numbers", Peter Eötvösen "The Gliding of he eagle in the skies", Isabel Mundryren "Calles y sueños" eta Mauricio Soteloren "Urrutiko urdin". Zortzi obrak laburrak dira eta eszenaratzea oso konplexua gertatzen da, hauek jotzeko eszenatokian batetik bestera mugitu beharreko instrumentu ezberdin ugari behar direlako. Hori dela-eta, Encinarrek "Tesela" proiektuaren aurkezpenean guztien arteko hari bat sortzea erabaki zuen, "ekitaldi bakarreko antzezlana izango balitz bezala", eta obra-multzoen artean egitarauari batasuna emango zioten "hotsen bidezko zubiak" eraikitzea erabaki zuen. Eta hortik Mikel Chamizo euskal konpositorearen esku-hartzea, Encinar maisuaren hitzetan, "lehen mailako konpositore izatera deitua dagoen" musikagilea. Toki ezberdinetan grabatutako musikaren bidez, Mikel Chamizok Tesela proiektua haratago eraman eta basoko hotsez, bertsolaritzaz (Maialen lujanbio eta bere aitona, Txirrita ospetsuaren bidez), Luis de Pabloren musika elektronikoaz (WE obraren zati bat) hornitzen du. "Antzezlan" honi amaiera emateko, Encinar maisuak, aurrerapausu berri bat eman eta gaueko protagonista bilakatutako txalapartaren inprobisazioari bide egiten dio.

Eta honela, kanpotik gure irudia osotzen duen bestearen begirada izanik sortu zen Tesela proiektua gure herriak, hau da, bizi dugun espazio fisiko gisa ulerturik, berezko dituen hotsez, eta gure kultura antzinako zein garaikidearen hotsez jantzita aurkeztu zen bart.

Oreka TX protagonista handi bihurtu eta milaka urteko instrumentu honen xarmaz liluraturiko entzulegoaren arretagune bilakatu zen, Euskadiko Orkestrarekin bat eginik eta musika garaikidearen gailurra den jaialdi hau bezalako eszenatoki nagusietan dabilen honetan. Jeniozko lan hau Ivan Fedeleren ideia izan da. Konpositoreak bikaintzat jo zituen Euskadiko Orkestra, bere Tesela proiektua eta, jaialdiaren zuzendari lez, 58. edizio honetan Orkestraren esku-hartzea. Eta zera gaineratu zuen: "Txalaparta" obrak bigarren zati bat izango du.

Hiru astez prestakuntza lan bizia egin ostean, amaieran José Ramón Encinar "oso pozik" agertu zen hain proiektu erraldoiari aurre nola egin zitzaion ikusita, "%200era buru-belarri jardun zuen" Orkestrarekin elkarlanean.

Eserlekuetatik, Orkestrarekin izan ziren Venezian eskainitako lehenbiziko emanaldian protagonista izandako Luis de Pablo, Ramon Lazkano, Gabriel Erkoreka eta Asier Polo.

Cristina Uriartek, Orkestraren presidente eta Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza, Hizkuntza Politika eta Kultura sailburuak Euskadiko Orkestra La Biennale bezalako nazioarteko eszenatoki garrantzitsuetan aritzeak Orkestraren beraren eta gure herriaren posizionamendu bikainaren adierazgarri dela nabarmendu zuen; bertan zen halaber Joxean Muñoz, Kultura sailburuordea. Sailburuaren hitzak berresteaz gain, Euskadiko Orkestraren zuzendari nagusi Oriol Rochek zera adierazi zuen: "mugarri hauek lagungarri zaizkigu gure proiektua etxean azaltzerako garaian ere" .

Eta 58 Festival Internazionale di Musica Contemporanea - La Biennale di Venezia jaialdian bitan aritu ostean, etxera itzultzeko ordua heldu zaigu jada. Atzerabegirakoa egiterakoan, pozik gaude Venezian lortutakoarekin: musika garaikidearen epizentroa den honetan neurri handi batean egun gure herrian musika zer den adierazi izanak pozten gaitu. Entzulego zorrotzenaren aurrean Orkestra gisa agertzeaz gain, kulturarekiko gure konpromezua defendatu dugu: sorkutzarekiko konpromezua (Orkestraren enkarguz sortutako lanak aurkeztuz), gure herriko interpreteekiko konpromezua eta tradizio antzinakoenaren zati izanagatik ere gaur erabat garaikideak diren kultur adierazpenekiko konpromezua. Orkestra sinfoniko gisa kalitate maila gorena lortzea helburu izateaz gain, euskal kulturaren sustaketa eta zabalkuntzan eragile aktiboa izatea Euskadiko Orkestra Sinfonikoaren nortasunaren ezaugarrietako bat baita.

• Joan Birako argazki bildumara.